Voorbehouden handelingen in de huisartsenpraktijk

Voorbehouden handelingen in de huisartsenpraktijk – wat houdt dit precies in?

Met regelmaat krijgen we vragen van praktijken dat het niet lukt of gelukt is om de voorbehouden handelingen te toetsen. Daarnaast zie je de opkomst van verpleegkundig specialisten en physician assistants. In deze blog geven daar meer informatie over, hebben we een aantal links naar praktijkvoorbeelden en we eindigen uiteraard met een paar tips.

Wat zijn voorbehouden handelingen en de voorwaarden?

Veel medische handelingen brengen risico’s mee. Een aantal van deze risicovolle handelingen mogen alleen door bevoegd zorgpersoneel worden uitgevoerd. Dit zijn de zogenoemde voorbehouden handelingen.

Een risicovolle handeling houdt in dat gezondheidsschade kan ontstaan bij onzorgvuldig of onbekwaam medisch ingrijpen. Er zijn 14 risicovolle handelingen die alleen door deskundig en bekwaam zorgpersoneel uitgevoerd mogen worden. Dit zijn de voorbehouden handelingen.

Niet zelfstandig bevoegde zorgverleners mogen voorbehouden handelingen alleen uitvoeren als:

  • ze daarvoor opdracht hebben gekregen van een zelfstandig bevoegde zorgverlener (bijv. een huisarts);
  • ze bekwaam zijn om de handeling uit te voeren;
  • de opdrachtgever (bijv. huisarts) zo nodig aanwijzingen geeft voor de uitvoering van de handeling en daar ook toezicht op houdt.

In de huisartsenpraktijk komen we meestal alleen deze voorbehouden handelingen tegen:

  • injecteren (intracutaan, intramusculair en subcutaan)
  • venapuncties
  • inbrengen van catheters door een POH

 

Wat betekent dit concreet in de praktijk?

✔ De huisarts moet je een opdracht geven tot bijv. injecteren.

✔ De huisarts moet je bekwaam achten om de handeling uit te voeren en uiteraard moet je zelf ook vinden dat je deze handeling goed kan uitvoeren. Daarnaast is het verplicht protocollen te hebben van de voorbehouden handelingen die jullie in de praktijk uitvoeren.

✔ De huisarts moet in de buurt zijn als je de handeling uitvoert zodat je op de huisarts kan terugvallen.

 

Hoe weet je of je bekwaam bent?

Bekwaamheid kan je verkrijgen door een opleiding te volgen of het bijv. te leren van een collega. Daarnaast dient de huisarts te toetsen en af te tekenen of je de voorbehouden handeling beheerst. Dit moet periodiek herhaald worden. Er is geen verplichte norm waarin is bepaald hoe vaak je de toetsing moet herhalen maar doorgaans is dit eens per 2 jaar. Een efficiënte werkwijze is om tijdens de griepvaccinatie ook direct de voorbehouden handeling te toetsen en af te laten tekenen. Neem dit vervolgens op in het personeelsdossier.

Je kan meer lezen over het toetsen van bekwaamheid via deze link.

Is een nieuwe collega aangenomen? Let dan op dat er tijdig getoetst wordt op het uitvoeren van voorbehouden handelingen. Om dit niet te vergeten is het aan te raden dit op te nemen in het inwerkschema. Wij hebben daarvoor een universeel inwerkschema voor ontworpen. Wil je deze gebruiken? Vraag deze dan aan via onze contact pagina. 

 

Hoe zit het met de overige medische handelingen?

Naast de voorbehouden handelingen die dus verplicht getoetst moeten worden door de huisarts zijn er ook andere medische handelingen. Denk bijv. aan oren uitspuiten, bloeddruk meten, wratten aanstippen etc.

Wat zijn hiervoor de eisen?

  • Er is een opdracht (wat mag / moet de medewerker doen).
  • Er is een instructie (hoe moet de medewerker dit doen).
  • De medewerker is bekwaam (heeft voldoende kennis en vaardigheden).

In de praktijk vertaal je dit als volgt:

  • De huisarts geeft de opdracht bijv. wratten aanstippen.
  • Er is een instructie, dit kan mondeling of schriftelijk zijn. Een protocol is dus niet verplicht.
  • Je bent bekwaam doordat je een opleiding hebt gevolgd. Verder onderhoud je deze kennis door cursussen en het regelmatig uitvoeren van de medische handeling. Het is belangrijk dat zowel de huisarts als jezelf vindt dat je bekwaam bent.

 

Hoe vaak moet je de medische handelingen toetsen?

Daar zegt wet- en regelgeving niets over. Maar het is wel zinvol om dit te toetsen.

Dat kan op de volgende wijze door:

  • als collega's met elkaar mee te kijken tijdens het spreekuur;
  • het volgen van een scholing;
  • een medische handeling te bespreken met elkaar in de werkbespreking;
  • kenniscarrousels in de praktijk of in de regio.

Tip: stel met elkaar vast welke medische handelingen je met elkaar wilt toetsen. Doe niet teveel tegelijk. Beter één tot twee medische handelingen per jaar goed getoetst dan alle medische handelingen half.

 

Verpleegkundig Specialist (VS) en Physician Assistants (PA) en voorbehouden handelingen

Verpleegkundig specialisten (VS) en physician assistants (PA’s) komen we steeds vaker tegen in de huisartsenpraktijk. Hoe zit het met deze functies wat betreft voorbehouden handelingen?

VS en PA's zijn zelfstandig bevoegd om specifiek benoemde voorbehouden handelingen te verrichten, binnen hun deskundigheidsgebied. Het gaat daarbij om bepaalde routinematige en veel voorkomende handelingen bij een duidelijk afgebakende groep patiënten, zoals puncties, katheterisaties en het zelfstandig voorschrijven van medicatie.

Zowel de VS als de PA’s mogen op grond van deze regeling zelfstandig een diagnose en indicatie stellen en een behandelplan opstellen.

De voorbehouden handeling kunnen zij zelf uitvoeren of een opdracht daartoe geven aan een ander die bekwaam is.

Wat wel heel belangrijk is dat dit goed moet zijn vastgelegd in een functieomschrijving.  Van een doktersassistente of praktijkondersteuner zijn er functieomschrijvingen opgenomen in de CAO Huisartsenzorg. Deze zijn er niet standaard voor de PA en VS, deze stel je samen op en hiermee leg je vast welke taken en bevoegdheden mogen worden uitgevoerd. Dit komt erg nauw. Let dus ook op als een VS of PA wordt aangenomen of zij kennis hebben van het gebied waarop jullie als praktijk hun in willen zetten.

 

Wil je nog meer weten? Bij deze een aantal praktijkvoorbeelden

Praktijk voorbeeld 1:

"Mag een coassistent voorbehouden handelingen verrichten, bijvoorbeeld injecteren?"

Praktijk voorbeeld 2:

Praktijkvoorbeeld 3:

"Wie mogen geneesmiddelen voorschrijven?"


Alle tips op een rij

Tot slot alle tips op een rij.

  1.  Gebruik het moment van de griepvaccinatie om de voorbehouden handeling te toetsen.
  2. Zorg dat een nieuwe collega tijdig wordt getoetst op het uitvoeren van voorbehouden handelingen dus neem het op in het inwerkschema.
  3. Bepaal met elkaar welke medische handeling je jaarlijks wilt toetsen. Doe dit door bijv. met elkaar mee te kijken, via een scholing, een carrousel of bespreek het met elkaar op het werkoverleg. En vergeet niet, plan niet teveel in. Houd het haalbaar.
  4. Stel een duidelijke functieomschrijving vast met een PA of VS en leg dit vast in het personeelsdossier.

 

Heb je na het lezen van dit artikel nog vragen of een leuke tip. Laat het ons weten!

Wil je meer weten hoe wij onze aangesloten (apotheekhoudende) huisartsenpraktijken ontzorgen? Neem dan contact met ons op.